Happy Feet, Đôi Chân Vui, nhảy múa trên màn ảnh, rồi đi thẳng vào ngân quỹ của hãng phim, cũng như lòng của khán giả lớn bé! Vâng, phim hoạt họa nhưng dẫn đầu mấy tuần liên tiếp số vé bán chạy toàn quốc.
Người Mỹ lớn lên với phim hoạt họa, họ xem hoạt họa từ bé, sáng Thứ Bảy, Chủ Nhật truyền hình dành trọn chương trình cho các vị thiếu nhi. Disney là hãng phim hoạt họa nổi tiếng nhất, từ "Bạch Tuyết và Bảy Chú Lùn" đến nay đã sản xuất nhiều phim cổ tích, thỏa mãn trí tưởng tượng của trẻ thơ, đến thực hiện các nhân vật tranh vẽ trên màn ảnh lớn. Cạnh tranh với Disney có nhiều hãng phim khác như Dream, Warner Bros. Với sự trợ giúp của máy móc càng ngày càng tân tiến, đứng đầu là máy điện toán, phim hoạt họa tiến bộ không ngừng, nhiều cảnh vật trông như thật - núi, trời, đất, biển sóng v.v..
Thế rồi phim hoạt họa bước sang một lối rẽ quan trọng khi phim Beauty and The Beast (1991), Người Đẹp và Quái Vật, kịch bản của Linda Woolvervon, được đề cử giải phim xuất sắc nhất trong năm. Mỗi năm chỉ có năm phim được đề cử giải Oscar, mà một phim hoạt họa lại chiếm một chỗ đứng, thật là vinh dự lớn lao.
Phim hoạt họa không coi thường khán giả trẻ con, không ngừng tiến bộ về kỹ thuật, cả một đội ngũ làm phim tới hàng chục người để phục vụ quý vị thiếu nhi. Chuyện hay, hình ảnh đẹp, tài tử chuyên nghiệp đảm trách phần chuyển âm, làm cho phim sống động, thật với cảm xúc, nhạc đệm được chọn lựa kỹ càng, công phu để phim hoạt họa là một tác phẩm nghệ thuật ngang hàng với bất cứ loại phim nào của Nghệ Thuật Thứ Bảy.
Tiến xa hơn, các nhà làm phim còn muốn lôi cuốn cũng như làm hài lòng các bậc cha mẹ bất đắc dĩ phải đem con đi xem ciné. Từ đó có những phim hoạt họa với đối thoại dí dỏm, duyên dáng. Sự góp tiếng của đại tài tử hài Robin Williams, trong vai Ông Thần Đèn trong phim Aladin Map Quest, đã làm các phụ huynh bật cười thích thú. Shrek có giọng nói vui của Eddie Murphy, tiếng nói nũng nịu của Cameron Diaz v.v... Rồi có những phim được các phê bình gia hoan nghênh, như Toy Story của hãng phim Pixar Animation Studio, Finding Nemo của hai hãng phim Disney và Pixar Animation Studio, Babe của Warner Bros. v. v... Đặc biệt gần đây nhất Spirited Away của đạo diễn Nhật chuyên về hoạt hình Hayao Miyazaki, là phim hoạt hình (Animé) đầu tiên đã đoạt giải Oscar phim hoạt họa xuất sắc (Best Animated Feature). Spirited Away hội đủ tính chất của một phim hay, linh động, phong phú, mang ý nghĩ sâu xa. Phỏng vấn các tài tử, nhà làm phim tên tuổi hầu như cùng có câu trả lời tương tự như sau: Spirited Away là một phim hoạt họa khác hẳn các phim hoạt họa từ trước tới nay, chuyện phim, nhạc thật lôi cuốn, sẽ đưa quý vị đi từ ngạc nhiên này sang ngạc nhiên khác, một phim thật lý thú!
Xin được mở ngoặc để phân biệt hai chữ Hoạt Họa (Animation) và Hoạt Hình (Animé) - Animé xuất phát từ Nhật Bản. Hayao Miyazaki là người đã sáng lập loạt phim Manga. Manga đồng nghĩa với chữ Cartoon hay Comics Anh ngữ, tức tranh vẽ. Tuy người Nhật đã học cách làm phim hoạt họa từ Hollywood, nhưng nét vẽ tranh Manga mang tính chất đặc thù Nhật, sau này với tài sáng tạo của Hayao Miyazaki, Animé, Hoạt Hình Nhật có chỗ đứng riêng, một giá trị đặc biệt, mà các nhà làm phim hoạt họa khắp thế giới phải ngưỡng mộ.
Năm 2001, Hàn Lâm Viện điện ảnh Hoa Kỳ (Academy Award còn gọi là Oscar) bắt đầu thêm giải phim hoạt họa (Best Animated Feature), để tạo sự công bằng cho các nhà làm phim hoạt họa. Năm trước đó, phim Chicken Run của Dream Works, được khán giả đón nhận nồng nhiệt, nhưng tiếc thay vì là Hoạt Họa, nên không được đề cử giải phim hay.
Bây giờ chúng ta trở lại Happy Feet (Đôi Chân Vui). Happy Feet đánh dấu một bước tiến khác trên lãnh vực điện ảnh hoạt hình về chuyện phim. Đạo diễn George Miller, người đã làm phim Mad Max và phim hoạt hình Babe, tạo cho Happy Feet một bước nhảy vọt về lối kể chuyện bằng hình ảnh sống động, với những đoạn gây cấn bất ngờ.
Phim bắt đầu bằng câu chuyện tình của hai cô chú penguins, loại chim cẳng và cánh cụt, không bay được, mà lại bơi rất tài tình, chim sống tại các vùng lạnh, thường thấy ở miền Bắc Cực Antartica. Chàng Memphis và nàng Norma Jean sống trong xứ chim ca hát, cả hai đồng cảm tài nhau, yêu nhau, sanh được một chú bé tên Mumble. Mumble khác hẳn bố mẹ, sinh ra với cặp chân nhún nhảy với điệu Tap, điệu nhảy Thiếc Hài, nhưng tại xứ chim hót thì tài của cậu vứt đi, không ai để ý, không những thế tiếng hát của Mumble ghê rợn quá, làm sao cậu có thể thắng được trái tim người đẹp khi cậu tới tuổi kiếm bạn đời? Thế rồi tình cờ Mumble quen được một đám bạn penguin khác giống. Đám này thì lại thích nhảy nhót và vì thế tài nhảy của Mumble được ngưỡng mộ.
Rồi có chuyện xảy ra nghiêm trọng hơn, cá, nguồn lương thực của các chú chim cạn dần, mà không ai hiểu nguyên do, thế giới các loại chim vùng tuyết lạnh xôn xao, nghi ngại nhau. Mumble quyết định ra đi tìm hiểu lý do.
Happy Feet không như các phim hoạt họa thông thường với câu chuyện dành cho thiếu nhi, thần tiên, pha chút luân lý, đạo đức, phe hiền đánh bại phe ác, chuyện của Happy Feet gần với thực tế, có tính cách xã hội. Mumble sinh ra khác mọi người, không được xã hội chấp nhận, thế nhưng vẫn yêu đời, cuối cùng tìm được bạn, được chấp nhận trong một nhóm khác của xã hội.
Chuyện phim bắt đầu là một chuyện tình, nhưng lại đưa dẫn đến một việc nghiêm trọng hơn, mà Mumble với một trái tim nhiệt tình, lòng quả cảm, đã gác chuyện riêng của mình sang một bên để theo đuổi mục đích cao cả hơn. Cậu là anh hùng không tên, là tuổi trẻ nhìn đời qua một màu xanh. Cuối cùng cậu tới được mục đích, để rồi cậu lại làm cho tim khán giả thót lại. Làm sao Mumble có thể thoát ra hoàn cảnh khó khăn này? Khi tuyệt vọng đến cùng thì chỉ còn nhịp đập trái tim, trong trường hợp của Mumble trái tim được thể hiện bằng những bước chân vui, nhún nhảy... Bước chân đó kéo theo những bước chân khác.
Vấn đề môi sinh được đem ra trình bày, đánh vào lương tâm con người một cách tế nhị, không ồn ào.
Happy Feet còn là phim nhạc kịch. Qua sự điều khiển của nhà soạn nhạc John Powel, nhạc phim phong phú với nhiều loại nhạc khác nhau, từ bản Pop tình ca nhẹ nhàng, trữ tình, tiếng hát cao vút, tha thiết của nàng quyện vào giọng trầm ấm, nồng nàn của chàng, rồi những bản rock vui, hòa cùng những bước nhảy Hài Thiếc (Tap Dancing) thật dễ thương, lại có bản đồng ca được cất lên trong cảnh tuyết trắng mênh mông vùng Antartica, thật tuyệt vời. Bài hát "My Way" với âm hưởng Tây Ban Nha là một bất ngờ thích thú.
Ống kính chuyên nghiệp của George Miller dẫn khán giả tới những cảnh vật tuyệt vời, cảnh các chú chim cánh cụt lộn nhào trong biển sâu thăm thẳm, cảnh núi tuyết mênh mông và cách trượt tuyết đặc biệt của loại chim này, cảnh sóng biển chập chùng trên đại dương, dấu vết con người dùng để chinh phục thiên nhiên, cần trục, nhà cửa, lưới cá khổng lồ v. v...
Nếu ai chưa có dịp xem phim Đôi Chân Vui, thì xin mời xem một phim hoạt họa mang đầy đủ tính chất của một phim hay. Hơn nữa từ phim chúng ta biết thêm một tí gì đó của vạn vật, thiên nhiên, đời sống của một loài vật trên vùng Bắc Cực, mẹ mang nặng đẻ ra quả trứng, cha ấp trứng để các bà mẹ đi kiếm mồi, một sự hợp tác để nòi giống được trường tồn. Vấn đề môi sinh là một nhắc nhở để con người biết trách nhiệm của mình với thiên nhiên, với loài vật chung quanh ta, các em học và hiểu, có sự khác biệt giữa các thành phần trong xã hội, để chấp nhận nhau mà sống trong vui vẻ và hòa bình.
Vân Không
điểm phim
------------------------------
Để tưởng nhớ nhà điểm phim Vân Không đã ra đi. California 2009
Du Học Nhật Bản
Muốn du học Nhật Bản
Hãy học ngay chữ Kanji
Lý do phải học chữ Kanji? Nhiều người nghĩ rằng việc sử dụng một hệ thống các ký hiệu riêng biệt và rời rạc thay vì sử dụng một hệ chữ cái thống nhất thật là cổ lỗ và gây khó dễ cho người đọc không cần thiết.
Trong thực tế, có thể việc dùng chữ Hán trong tiếng Nhật không phải là một việc làm hay lắm vì cấu trúc của hai loại ngôn ngữ này là hoàn toàn khác nhau. Tuy nhiên, mục đích của cuốn cẩm nang này không phải là tranh luận về những quyết định từ hàng nghìn năm trước đây mà chỉ giải thích lý do vì sao bạn phải học kanji để có thể học được tiếng Nhật. Bằng cách này, tôi hy vọng sẽ làm hơn việc chỉ nói “Đấy, ngôn ngữ nó thế đấy, tự tìm cách mà vượt qua đi!”.
Nhiều người nghĩ là tiếng Nhật nên được thay đổi từ các chữ Hán sang romaji. Trong thực tế người Triều Tiên đã tự tạo ra bảng chữ cái của họ để làm giảm những bất cập trong ngôn ngữ của mình và đạt được những thành công rực rỡ. Thế thì vì sao Nhật đã không làm được như vậy với ngôn ngữ của mình? Tôi sử dụng thì quá khứ trong câu hỏi của mình vì tôi biết rằng chính phủ Nhật đã từng cố thay thế kanji bằng romaji ngay sau thế chiến II nhưng không được thành công lắm. Tôi nghĩ rằng bất cứ ai đã từng đánh máy chữ Nhật thì sẽ dễ dàng hiểu vì sao việc cách tân như vậy không đem lại thành công. Bất cứ lúc nào, khi bạn chuyển từ romaji sang kanji, bạn sẽ được gợi ý ít nhất là hai sự lựa chọn (hai chữ đồng âm khác nghĩa), đôi khi còn lên tới 10 chữ như vậy. (Thử đánh chữ "kikan" mà xem). 46 ký tự trong bảng chữ cái tiếng Nhật khiến cho hiện tượng đồng âm khác nghĩa là không thể tránh khỏi. So sánh với bảng chữ Triều Tiên với chỉ vỏn vẹn 14 phụ âm và 10 nguyên âm, tất cả các nguyên âm đều có thể ghép với tất cả các phụ âm để tạo thành tổng cộng là 140 âm tiết. Hơn nữa, một phụ âm thứ ba hoặc thậm chí là thứ tư có thể được thêm vào để tạo nên một chữ. Điều này tạo nên khoảng 1960 âm tiết theo lý thuyết. (Các âm tiết thực sự được sử dụng ít hơn rất nhiều, tuy nhiên tôi không được biết con số chính xác.) Do bạn muốn đọc càng nhanh càng tốt, bạn cần có một hình ảnh trực quan cho biết mình đang được đọc cái gì. Bạn có thể dùng hình dạng của các con chữ để đọc lướt các văn bản do các chữ đều có hình dạng riêng. Bạn thử kiểm tra dòng chữ tiếng Anh này: Hi, enve thgouh all teh wrods aer seplled icorrenctly, can you sltil udsternand me?”. Người Triều Tiên cũng làm như vậy vì họ có đủ ký tự với hình dạng khác nhau để tạo thành các từ. Tuy nhiên, do các hình dạng này trông không thể trực quan như kanji, người ta phải thêm các khoảng trống vào giữa để làm giảm sự nhầm lẫn, lưỡng lự khi đọc. (Nó lại tạo ra một vấn đề mới: Cần dùng các khoảng trống đó khi nào và ở đâu?) Với kanji, người Nhật không phải lo lắng về các khoảng trống, và hầu hết các vấn đề do hiện tượng đồng âm gây ra đều đã được giải quyết. Nếu không có kanji, ngay cả khi thêm các khoảng trống, sự lưỡng lự và thiếu trực quan sẽ làm tiếng Nhật trở nên khó đọc hơn rất nhiều. Friday, November 23, 2012 http://my.opera.com/duhocnhatban/blog/2012/11/23/ban-muon-du-hoc-nhat-ban |
Seiyo ni oitsuki= Bắt kịp Tây phương
Seiyo o oinuku= Đi vượt Tây phương1
Fukuzawa Yukichi
(Phúc Trạch Dự Cát)
Xem ra người Nhật đã đạt được chí nguyện của họ
Phong trào Đông du của Phan Bội Châu (1905 - 1909)
Cho tới bây giờ giấc mơ của cụ Phan Bội Châu vẫn còn xa vời vợi...
Nay còn mang thêm cái họa cộng sản tại Việt Nam.
________________
1NHẬT BẢN CẬN ĐẠI
Vĩnh Sính
Copyright © 1990 by Vĩnh Sính
Văn Hóa Tùng Thư
ISBN: 1-895120-02-0
Cách đây non nửa thế kỷ, giữa một niên khóa, ba tôi xin cho tôi vào lớp năm (lớp Dự Bị: Cours Préparatoire) trường tiểu học Pháp Việt Yên Phụ (Hà Nội). Mấy buổi đầu tôi còn bỡ ngỡ thì một hôm thầy học chúng tôi hỏi một anh bạn tôi:
- Pourquoi étiez vous absent hier? Anh bạn đó đáp: - Parce que je suis malade. Thầy chúng tôi cau mày la: - Non, vous n’êtes plus malade. Tôi ngơ ngác chẳng hiểu gì cả, mà các bạn tôi cũng vậy. Cả lớp tái mặt, im phăng phắc. Đau thì đáp “Je suis malade”, đúng như vậy mà sao thầy còn rầy? Hay thầy ngờ anh ấy không đau mà nói dối. Thầy chúng tôi phải giảng mấy phút chúng tôi mới hiểu rằng phải dùng một “thì” đã qua, “thì imparfair”: Parce que j’étais malade. Rõ rắc rối! Ai ngờ đâu được chuyện ấy. Việt ngữ làm gì có “thì”. Buổi đó tôi sợ quá, chỉ lo theo không nổi, về nhà phải đòn chết. Tôi kể lại chuyện ấy chỉ để cho các bạn trẻ thấy hồi xưa chúng tôi bị nhồi Pháp ngữ ra sao, mới lớp năm đã như vậy thì dĩ nhiên không được luyện Việt ngữ rồi. Việt ngữ là một môn rất phụ. Ở ba lớp sơ học: đồng ấu, dự bị, và sơ đẳng, mỗi tuần chỉ được ba bốn giờ Việt ngữ mà hồi ấy gọi là “Annmite”: một hai giờ tập đọc (lecture anamite), một giờ ám tả (dictée annamite), một giờ học thuộc lòng (recitation annamite). Giờ ám tả Pháp ngữ đáng sợ ra sao thì giờ ám tả Việt ngữ “khỏe” bấy nhiêu. Thầy đọc một bài dăm sáu hàng cho chúng tôi viết, viết xong thì ngồi chơi trong khi thầy đi từng bàn sửa từng tập một, đánh lỗi, cho điểm rồi chúng tôi kêu điểm để thầy ghi vào sổ. Thường thường, dở tệ gì cũng được điểm trên trung bình. Lên các lớp trên, bài dài, thầy sửa không kịp mới để chúng tôi đổi tập sửa lẫn cho nhau. Nhưng thầy không hề giảng giải gì cả. Có lẽ chính thầy cũng không hiểu tại sao tru là giết phải viết tr, chu là khắp, phải viết ch, xiên xẹo, phải viết x, và siêng phải viết s, vân vân… Thầy cũng ít khi rầy chúng tôi viết sai, cũng không dặn chúng tôi coi chừng những tiếng thường dùng và viết thường lầm… Vì cả thầy lẫn trò đều cho môn chánh tả Việt ngữ là không quan trọng (thi tiểu học không có bài Dictée Annamite), ngay Việt ngữ cũng không quan trọng vì nó không được dùng làm chuyển ngữ (các môn Sử, Địa, Khoa Học, Toán đều dạy bằng Pháp ngữ). Chương trình như vậy thì ai cũng dạy tắc trách như vậy hết. Tóm lại, chúng tôi chỉ có giờ ám tả Việt ngữ, chứ không được học Chánh Tả Việt ngữ, để học một cách có hệ thống như học chánh tả Pháp ngữ. Hình như lên tới lớp nhì nhất, không có giờ ám tả Việt ngữ nữa, điều đó tôi không nhớ rõ; nhưng chắc chắn là lên tới Cao Đẳng Tiểu Học và Trung Học thì mỗi tuần chúng tôi chỉ còn hai giờ Việt ngữ: một giờ giảng văn và một giờ luận. Nửa tháng mới có một bài luận, viết được vài trang, giáo sư chỉ đọc qua ở tại lớp rồi cho điểm, thấy lỗi nào nặng thì gạch bỏ chứ ít khi giảng lỗi ở đây. Vì vậy mà có tình trạng ngược đời này: Càng học lên cao, chúng tôi càng dốt chánh tả, càng cho chánh tả Việt ngữ là không quan trọng, tuyệt nhiên không chú ý tới vì có ai đâu mà bắt lỗi, vả lại viết sao thì người ta cũng hiểu được kia mà! Lên trường Cao Đẳng Công Chánh, trong chương trình không có môn Việt Ngữ, vì bọn “lục bộ” chúng tôi mà có dùng gì tới tiếng Việt: ở phòng giấy có làm “calcul” (tính) hay làm “rapport lên Ipal” (báo cáo lên Chánh Kỹ Sư: Ingénieur Principal) thì dùng tiếng Pháp; mà ra công trường, có sai bảo nhân viên thì dùng một thứ tiếng “Pháp Việt đề huề”, chẳng hạn – “ngày mai đi 'lơ-vê' (lever: đo đất), nhớ mang theo cái 'tắc kê' (tachéomètre, một loại máy nhắm) và bốn bó 'gia-lông' (jalon: cây tiêu) nhé.” Nhưng năm đó, 1931, không hiểu sao ông Thalamas, viện trưởng viện Đại Học Hà Nội (Recteur d’Académie hồi đó oai lắm, là nhân vật thứ ba ở Bắc Việt, chỉ dưới viên Toàn Quyền và viên Thống Sứ) lại cao hứng, thêm vô chương trình năm thứ nhất trường Công Chánh, một giờ “Annamite”, và chúng tôi được cái hân hạnh học cụ Bùi Kỷ vài chục giờ. Anh em chúng tôi quí cụ lắm: cụ đậu Phó bảng, cụ lại viết sách (cuốn Quốc Văn Cụ Thể), hiệu đính các văn thơ cổ bằng chữ Nôm, và ở trong ban soạn bộ Việt Nam Tự Điển của hội Khai Trí Tiến Đức; nhất là cụ có vẻ rất phong nhã, vui vẻ, xuề xòa, ôn hậu: chít khăn, bận áo the thâm, chưa bước vào lớp đã cười mà nụ cười của cụ mới hồn nhiên làm sao! Tên tự của cụ là Ưu Thiên (1), mà không bao giờ tôi thấy cụ có thoáng một nét buồn, lo hay giận, cho nên có lần tôi đã bảo một anh bạn: Cụ phải đổi tên tự là Lạc Thiên mới đúng. Giờ của cụ thật là một giờ nghỉ ngơi. Không có bài vở cũng không dùng sách, không cho điểm, cuối năm khỏi thi. Cụ vô lớp, nói chuyện cho chúng tôi nghe hết giờ rồi về. Dĩ nhiên toàn là chuyện Việt văn, Việt ngữ. Chẳng có chương trình gì cả, cụ cao hứng, gặp đâu nói đấy: tuần này về cách dùng mươi tiếng Hán Việt, tuần sau về truyện Kiều, hoặc về những bản tiếng Nôm Trê Cóc mà cụ mới sưu tầm được, tuần khác về báo chí trong nước… Bây giờ mà được nghe các bài giảng của cụ thì chắc tôi thích thú lắm, nhưng hồi ấy chỉ lo học cách đo lường, đào kinh, xây cầu, đắp đập, đâu có chú ý tới Việt ngữ, thành thử suốt mấy chục giờ học cụ, tôi chỉ còn nhớ mỗi một lời này của cụ: - Báo chí bây giờ viết sai nhiều, các ông, (cụ gọi chúng tôi như vậy) nên đọc tờ Thực Nghiệp, tờ ấy ít sai. Những bài xã luận trên nhật báo Thực Nghiệp, chúng tôi cho là bảo thủ, đạo mạo, mà cụ khuyên chúng tôi đọc. Chúng tôi không dám cãi, nhưng vẫn đọc những tờ mới hơn, chẳng hạn tờ Ngọ Báo, nhất là tờ tuần báo Phong Hóa. Nhưng tới nay tôi vẫn nhớ lời khuyên của cụ, vì lần đó là lần đầu tiên một bậc thầy nhắc chúng tôi phải chú ý tới việc dùng tiếng Việt cho đúng và viết cho đúng chánh tả. Tuy nhớ vậy chớ hồi ấy tôi vẫn chưa cho bài học đó là quan trọng. Vì ba lẽ: Thứ nhất, tôi đâu có ý viết văn Việt; thứ nhì, những tờ báo cụ chê là viết sai, lại có nhiều cây bút nổi danh, vậy thì viết trúng chưa phải là viết hay, mà viết hay thì chẳng cần phải viết trúng (tôi nghĩ vậy); thứ ba, có một số tiếng mỗi nhà báo viết một khác, như dây lưng hay giây lưng, canh suông hay canh xuông, xuýt nữa hay suýt nữa, dòng nước hay giòng nước, vân vân, biết ai trúng, ai trật, tự điển đâu mà tra? Và ngày nay nhớ lại, tôi thấy công lớn của cụ đối với chúng tôi là cái không khí cổ, cái nếp sống cổ, thanh nhã, ung dung, khoan hòa Cụ đem vô lớp học: bọn anh em chúng tôi sở dĩ còn thấy được cái đẹp của truyền thống Nho gia, biết đâu chẳng phải là một phần nhờ cụ.
Ở trường Công Chánh ra, tôi được bổ vô Nam. Lúc này mới có thì giờ đọc sách báo Việt ngữ và mới ngứa ngáy muốn viết.
Mới vô Sài Gòn, đọc các nhật báo Tin Điễn, Thần Chung, Sài Gòn, tôi thấy chướng mắt về những lỗi át, ác, an, ang, in, inh, hỏi ngã, v. v… Nhà báo gì mà thì viết
sắt
ra sắc, cuốn viết ra cuống, cây cau viết ra cây cao… còn nhà giáo gì mà không phân biệt được hỏi và ngã…
Nhưng sách báo của Tự Lực Văn Đoàn, của nhà Tân Dân, in lầm s, x, ch, tr, d, gi, r thì tôi lại không thấy chướng; và chính tôi viết thư cho bà con, bạn bè cứ lầm hoài: trái soài, cái suồng, dảnh tay, giây điện… người thân có nhắc nhở thì mới đầu lại cho là vẽ chuyện. Trò đời như vậy. Tuy nhiên, lần lần tôi cũng biết phục thiện, chịu nhận rằng người Nam có lỗi của người Nam thì người Bắc cũng có lỗi của người Bắc và xét kỹ một số trí thức Nam rất chú trọng tới chánh tả; bằng cớ là trong Nam có cuốn Đồng Âm Tự Vị, ngoài Bắc thì không. Và khi tôi biết mong có một cuốn như vậy cho người Bắc, ghi những tiếng bắt đầu bằng ch, tr, s, x, d, gi, r cho dễ tra, thì may quá, cuốn Việt Nam Tự Điển của hội Khai Trí Tiến Đức ra đời. Tôi nhớ đâu như vào khoảng 1938-1939: bìa cứng, bọc vải dày màu tím đậm, gần như đen. Từ đó tôi mới có từ điển Việt để tra (cuốn của Đào Duy Anh chỉ là Hán Việt Từ Điển) và mới bắt đầu rán viết cho trúng chánh tả. Hai bộ Việt Nam Từ Điển và Hán Việt Từ Điển (bộ Đại Nam Quốc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của đã tuyệt bản từ lâu) đáng lẽ giúp cho sách báo Việt đỡ được nhiều lỗi chính tả (mặc dầu có nhiều tiếng, các bộ ấy không nhất trí với nhau), nhưng sự thực, từ 1930 đến 1950, lỗi chính tả trên các sách vở và báo vẫn không giảm. Nguyên do chính là tại Việt ngữ vẫn không có địa vị gì quan trọng ở các trường học, dân tộc mình vẫn phải học tiếng Pháp. Phải được luyện từ lớp đồng ấu liên tiếp trong mười năm thì người ta mới trọng chánh tả, quen với chánh tả. Không được luyện như vậy mà hồi 25-30 tuổi mới thấy viết trúng chánh tả là cần thì dù người chịu khó tra tự điển, khi viết cũng vẫn thường sai. Vì đã thành nếp rồi, quen mắt nhìn sai, quen tay viết sai rồi. Khi nhìn cả trăm lần chữ giông tố in rất lớn trên bìa một cuốn truyện, cả ngàn lần chữ xử dụng, sơ xuất trên mặt các tờ báo; khi đã cả chục năm quen viết sợi giây, giận giữ, vủ khí, đề khán… thì tới khi biết viết vậy là sai, người ta cũng cứ quen tay (mà quen tay một phần cũng do quen mắt) hạ bút viết như vậy mà không ngờ rằng sai. Vì tôi chắc không có người cầm bút nào viết mỗi năm cả ngàn trang mà chịu dò từng chữ xem có sai chánh tả không, nhất là trong khi ý đương đòi tuôn ra thật mau ra ngòi viết; rồi khi đọc lại, cũng ít ai chú ý sửa chánh tả, mà thường chỉ sửa ý sửa lời, vì khó làm ba việc đó đồng thời được. Tóm lại, muốn viết cho trúng chánh tả thì phải có thói quen viết trúng đã, mà thói quen này chỉ có thể tập được từ hồi mới cắp sách đi học. Lớn lên rồi mới sửa, nghĩa là tạo một thói quen mới để diệt một thói quen cũ, là việc rất lâu và rất khó. Hạng người cầm bút hiện nay trên dưới năm chục tuổi chắc ai cũng đã nhiều lần nhận thấy rằng - thường vì quen tay mà viết sai, chứ ít khi vì không biết mà viết sai; sách, in rồi, đọc lại cũng nhận thấy ngay những lỗi rất lớn; cho nên ai cũng trông mong ở sự khoan hồng của độc giả. Ở Pháp, ai cũng được học kỹ chánh tả từ hồi nhỏ mà các nhà xuất bản đều có những “lecteur” (người đọc bản thảo) và “correcteur” (thầy cò) sửa giùm lỗi chánh tả, và “thầy cò” này có khi chấm câu lại cho tác giả nữa nên sách in rất ít lỗi. Ở nước mình còn lâu mới tới giai đoạn ấy. Vậy cho tới khoảng 1950, tình hình sách báo của mình chưa được cải thiện bao nhiêu về phương diện chánh tả. *** Nhưng ở Sài Gòn, năm 1948-49 cũng bắt đầu có sự biến chuyển: một số ít nhà xuất bản, nhà báo đã gắng sức in cho trúng chánh tả. Tôi được biết hai nhà: Yiễm Yiễm thư trang và P. Văn Tươi, có thể còn vài nhà khác. Ông Giám Đốc nhà Yiễm Yiễm là thi sĩ Đông Hồ. Cũng như đa số các học giả trong nhóm Nam Phong, ông viết rất trúng chánh tả. Tính vốn cẩn thận lại yêu mỹ thuật, ông đích thân coi việc trình bày, sửa ấn cảo, nên sách vở và tờ Nhân Loại của nhà Yiễm Yiễm in nhã mà rất ít lỗi. Sách của nhà P. Văn Tươi và cả tuần báo Mới nữa cũng tương đối ít lỗi, nhờ in ở nhà in Maurice. Ông giám đốc nhà in này là học giả Lê Thọ Xuân. Ông đích thân sửa ấn cảo, làm việc rất chu đáo, thường sửa lỗi giùm cho tác giả. Tôi mang ơn ông đã chỉ bảo nhiều lỗi sơ sót. Tôi còn nhớ một lần ông khuyên tôi sửa chữ ngọc thỏ ra ngọc thố. Ông có lý: theo tự điển Trung Hoa thì phải đọc là thố, mà tự vị Huỳnh Tịnh Của cũng ghi là thố. Nhưng tôi xin ông cứ để ngọc thỏ vì ngoài Bắc đã quen nói như vậy, mà Việt Nam Tự Điển của Hội Khai trí Tiến Đức, Hán Việt Tự Điển của Đào Duy Anh cũng đều viết như vậy. Tôi chép lại hồi ký ấy để độc giả thấy lòng yêu tiếng Việt của ông và nhân tiện để thỉnh giáo Ủy Ban Điển Chế Việt Ngữ: chúng ta nên theo tự điển Trung Hoa hay nên theo thói quen của đa số? Mà thế nào là đa số? Nếu từ Bắc vào tới Huế chẳng hạn đọc là thỏ, từ Đà Nẵng vào Nam đọc là thố thì bên nào là đa số? Nếu ta điển chế theo Nam, ngoài Bắc cũng điển chế theo Bắc thì sau này khi thống nhất, có cần điển chế lại không? Tôi không rõ thời đó độc giả có nhận thấy công phu của hai nhà xuất bản Yiễm Yiễm và P. Văn Tươi không, nhưng một số anh em cầm bút chúng tôi đã noi gương thi sĩ Đông Hồ và học giả Lê Thọ Xuân mà chú trọng tới sự in trúng chánh tả. Đồng thời lại xuất hiện nhiều bài khảo cứu trong đó học giả Lê Ngọc Trụ giảng cho ta một số tiếng Việt gốc Hán phải viết sao mới đúng. Chẳng hạn tiếng cắc (bạc cắc) không thể viết cắt vì gốc tiếng Hán Việt; giác chuyển ra: gi chuyển ra thành c; ác thành ắc; tiếng vuông (vuông tròn) không thể viết là vuôn vì gốc ở tiếng Hán Việt phương: phương có g thì vuông cũng phải có g. Ông cho xuất bản cuốn Chánh Tả Việt Ngữ làm nền tảng cho cuốn Việt Ngữ Chánh Tả Tự Vị của ông sau này. Tới năm 1951 hay 1952, Việt ngữ bắt đầu dùng làm chuyển ngữ ở bậc Trung Học, sự viết trúng chánh tả càng hóa ra cần thiết, cấp bách. Năm 1954 và 1955, do cuộc di cư của đồng bào ngoài Bắc, sách báo ở Sài Gòn in bớt được lỗi nhiều, nhất là những lỗi riêng của miền Nam: lỗi an, ang, át, ác, in, inh, hỏi ngã, vân vân… vì các thợ sắp chữ và thầy cò Bắc đều tránh được các lỗi đó. Tóm lại từ 1950 trở đi, tình hình cải thiện được nhiều. So sánh sách báo thời đó với sách báo thời trước thế chiến, chúng ta thấy có sự tấn bộ rõ rệt về phương diện chánh tả. *** Nhưng từ 1953, ông Lê Thọ Xuân phải điều khiển một trường tư, sau đó nhà P. Văn Tươi và nhà Yiễm Yiễm ngưng xuất bản, thực đáng tiếc. Mấy năm gần đây, do cái nạn thiếu thợ, nhân công đắt, điện thường bị cúp, nên việc ấn loát không được cẩn thận như trước và sách báo lại chứa nhiều lỗi chánh tả. Thợ tương đối lành nghề phải đi quân dịch, nhà in nào cũng phải dùng những em 13,14 tuổi mới học tới lớp nhất, cho tập sắp chữ. Các em ấy dĩ nhiên không thuộc chánh tả, và cũng do cái tật quen mắt quen tay, có khi bản thảo viết đúng mà sắp chữ bậy. Chính tôi đã kinh nghiệm: tôi viết sử dụng, sơ suất, năng suất, có chí… thì trên bản vỗ thành xử dụng, sơ xuất, năng xuất, có trí… Vì không rành nghề, các em để nhiều lỗi quá; thầy cò sửa đặc cả ngoài lề mà vẫn không hết; tới khi tác giả sửa lại lần nữa, cũng vẫn đặc cả ngoài lề. Nhà in đem ấn cảo về sửa lại qua loa rồi phải lên khuôn cho máy chạy vì “máy không thể chờ được”, điện sắp bị cúp, hoặc thợ chạy máy không thể ngồi không… và sách báo in ra còn không biết bao nhiêu lỗi, so với mươi năm trước, quả là một bước thụt lùi lớn. Vài nhà phê bình đã phải phàn nàn về việc ấy, vị nào dễ dãi thì chỉ nhắc qua rằng sách in còn nhiều lỗi, vị nào gắt gao thì tỏ lời trách móc. Trách là phải lắm. Nếu tình trạng này không cải thiện sơm sớm thì các thế hệ sau này đọc sách của chúng ta sẽ chướng mắt, có khi bực mình không hiểu chúng ta nói gì nữa: có chí mà in là có trí, tính dục mà in là tình dục thì còn ai mà đoán được ý của tác giả. Chưa biết chừng vài trăm năm sau, có người nào in lại một tác phẩm năm 1968 này hoặc trích một đoạn để dẫn chứng, sẽ phải làm cái việc chú thích, hiệu đính như người Trung Hoa chú thích, hiệu đính tác phẩm cổ của họ. Chẳng hạn sẽ chú thích: “Thời đó, thế kỉ XX: xử dụng dùng như sử dụng, xuất với suất, giành với dành có thể dùng thay nhau, chùm với trùm đồng nghĩa, trí đọc như chí, tình dục ở đây phải hiểu là tính dục, dấu hỏi và dấu ngã dùng thay nhau, vân vân… Cho nên hoàn thuốc của nhà điểm sách có đắng thì cũng phải rán mà nuốt. Đành rằng chúng ta có thể đính chính, nhưng một cuốn hai trăm trang mà đính chính cho hết lỗi thì có khi phải mười trang, coi cũng kỳ; độc giả chỉ thấy bảng đính chính tràng giang như vậy, cũng ngán không thèm đọc nữa, nói chi là “sửa giùm”. Trong cái việc đính chính, phải hiểu tâm lý độc giả mà phiên phiến đi thì kết quả mới khỏi ngược lại ý muốn. Đó là nói về sách, còn bài báo mà đòi đính chính cho hết thì nhất định là chủ báo cau mày rồi: “Ông ấy khó tính quá!” *** Ai cũng biết phải cải thiện tình trạng ấy sơm sớm, nhưng có cách nào cải thiện sớm được không? Như trên tôi đã nói, muốn viết trúng chánh tả thì phải tập có thói quen viết trúng từ hồi nhỏ, nghĩa là ở các trường tiểu học, trung học và phải coi trọng môn Việt ngữ hơn hết thảy các môn khác, phải dạy Việt ngữ một cách có hệ thống. Điểm đó tôi đã trình bày tạm đủ trong bài Làm Sao Cho Học Sinh Bớt Dốt Việt Văn số 4 ngày 21-7-1966 và in lại trong cuốn Mấy Vấn Đề Xây Dựng Văn Hóa (nhà Tao Đàn - 1968). Ở đây tôi chỉ nói thêm rằng Bộ Quốc Gia Giáo Dục cần soạn một bộ Quốc Văn ban tiểu học, soạn cho đứng đắn, ít nhất cũng phải đủ tin cậy được như những sách quốc văn của nha Học Chánh thời Pháp thuộc; trong bộ đó phải làm sao cho có đủ những tiếng thường dùng để học sinh có bằng tiểu học không đến nỗi viết sai lắm. Nếu làm tiếp tới hết ban Trung Học đệ nhất cấp thì càng tốt. Mục tiêu cần đạt là học hết ban này, trẻ phải viết trúng chánh tả, gặp những chữ nào ngờ ngợ thì phải có thói quen tra tự điển. Điển chế văn tự là việc cấp thiết. Tôi nghe nói Ủy Ban Điển Chế Việt Ngữ của Bộ Văn Hóa có bốn chục vị và một ngân sách là bốn chục triệu cho năm 1968. Nay đã non một năm, không rõ ủy ban đã điển chế được bao nhiêu tiếng. Nếu bộ thấy công việc ấy không thể làm mau được, mười lăm hai chục năm nữa mới xong thì có thể ra một thông tư cho các trường công và tư hãy tạm dùng bộ tự vị, tự điển nào đó trong khi chờ đợi. Và một nhà xuất bản nào đó cũng nên in những cuốn tự vị chánh tả bỏ túi, tựa như cuốn Đồng Âm Tự Vị hồi xưa cho học sinh gốc Nam, cuốn Việt Ngữ Chánh Tả Đối Chiếu của nhà Thế Giới 1950, nhưng đầy đủ hơn, cho học sinh gốc Bắc (cuốn này chỉ ghi và sắp với nhau những tiếng bắt đầu bằng phụ âm CH và TR; D, Gi và R, S và X). Học sinh phải luôn luôn có những cuốn đó bên cạnh; trong khi làm bài, dù ở nhà hay lớp học, hễ gặp một tiếng ngờ ngợ là phải tra liền, tra trong những cuốn đó mau hơn các cuốn tự điển. Các nhà in, các nhà xuất bản,các nhà báo cũng phải góp công nữa mới được. Phải đào tạo một hạng thợ sắp chữ có sức học kha khá, phải mướn những người giỏi chánh tả để giao cho việc sửa ấn cảo. Vì như trên tôi đã nói, báo chí - nhất là báo hàng ngày, phải in trúng chánh tả thì quốc dân mới quen mắt mà không viết sai. Có lẽ khi in lại tác phẩm của các nhà văn đã quá cố thời tiền chiến, chúng ta cũng nên mạn phép vong linh các vị ấy sửa lại cho đúng chánh tả, như một vài nhà xuất bản ở đây đã làm. Chẳng hạn nhan đề cuốn Giông Tố của Vũ Trọng Phụng nên sửa lại là Dông Tố, nếu không, học sinh và cả hạng người lớn như tôi nữa, cũng quen mắt, quen tay rồi viết là giông tố. Trong năm việc tôi mới đề nghị: - Dạy Việt ngữ cho có hệ thống - Điển chế văn tự - In tự vị chính tả bỏ túi - Sửa chánh tả các tác phẩm tiền chiến - Đào tạo thợ sắp chữ Thì bốn việc trên có thể bắt tay làm ngay được, duy có việc đào tạo thợ sắp chữ là phải đợi cho hết chiến tranh đã. Vì hiện nay, thợ từ 18 tuổi phải nhập ngũ hết, các em 14, 15 tuổi học nghề chỉ cốt kiếm tiền trong vài ba năm rồi lại lo phải nhập ngũ, không yên tâm mà trau giồi nghề của mình. Ai cũng chỉ nghĩ chuyện ăn xổi ở thì. Nếu cuối thế kỷ này, tất cả các sách báo của ta gần sạch lỗi chánh tả như sách báo Pháp chẳng hạn thì tôi cho là cũng đáng mừng rồi đấy. Sài Gòn ngày 27-8-1968 Nguyễn Hiến Lê Nhà xuất Bản Văn Nghệ California, USA |
Seiyo ni oitsuki= Bắt kịp Tây phương Seiyo o oinuku= Đi vượt Tây phương1 Fukuzawa Yukichi (Phúc Trạch Dự Cát) Xem ra người Nhật đã đạt được chí nguyện của họ Phong trào Đông du của Phan Bội Châu (1905 - 1909) Cho tới bây giờ giấc mơ của cụ Phan Bội Châu vẫn còn xa vời vợi... Nay còn mang thêm cái họa cộng sản tại Việt Nam. ________________ 1NHẬT BẢN CẬN ĐẠI Vĩnh Sính Copyright © 1990 by Vĩnh Sính Văn Hóa Tùng Thư ISBN: 1-895120-02-0 |
No comments:
Post a Comment